मीच परत आलोय… पण मी नाही

 आभासपूर साताराजवळील एका पर्वतरांगेच्या कुशीत वसलेलं, साधं पण वेगळं गाव. माणसांची गती हळू, रस्त्यांवर फक्त मातीला ओलेपणाची वास व पावसाच्या थेंबांचा आवाज जाणवतो. या ऋतूत, मोसम जसे कधीही पावसाला सुरुवात करेल, तसंच गाव हिरव्यागार रंगात लपून जातं. पाखरांचा किलबिलाट, ओल्या मातीचा वास, आणि पाण्याने भरलेल्या खळखळत्या नाल्यांचा आवाज सगळं काही जणू गावाला जीव देत असे. गावाच्या बाहेर पर्वतावरून येणारा वारा झाडांच्या पानांना हलवत असे, आणि गवताच्या प्रत्येक कड्यावर थेंब जणू मोत्यासारखे चमकत असत.

गावाच्या पल्याड, अरुंद रस्त्याने जात एक जुनी रासीकामाची कारखाना होती तुटलेल्या काचांनी आणि धुळीच्या थरांनी वेढलेली. जवळपास पन्नास लोक तिथे काम करीत होते, आणि प्रत्येकाचा स्वतःचा एकच ठराविक दिनक्रम होता. त्यात अभिषेकही होता, २७ वर्षांचा, पण त्याच्यासारखा गावात कोणीही नव्हता. अनाथ, तो आपल्या छोट्या घरात एकटाच राहत असे घर गावापासून थोडेसे अंतरावर, झोपड्या व घाणीकचऱ्यापासून दूर, जणू त्याने स्वतःसाठी एक छोटासा, सुरक्षित विश्व उभा केलेला होता.

अभिषेक खूप अंतर्मुख होता. कारखाना तो हळूच येत-जाई, सहकर्मचाऱ्यांशी फक्त आवश्यकतेनुसार बोलत असे. त्याला मित्र बनवण्याची इच्छा नव्हती, आणि लोकही त्यात खोलवर पोहोचत नाहीत हे जाणवत होते. तो कोणाशीही हसत खेळत नसता त्याची शांत छाया फक्त पावसाच्या थेंबांत मिसळून जात असे, आणि त्याच्याशी बोलण्याचा प्रत्येक प्रयत्न जणू काही अंतराळात हरवून जात असे.

त्या दिवसाची सकाळ शांत आणि ओलेपणाने भरलेली होती. मान्सूनच्या हलक्या थेंबांमुळे रासीकारखाना अजूनही गजबजलेला नव्हता. अभिषेक नेहमी उशिरा येत असे, पण आज तो त्याच्या ठराविक वेळेपेक्षा आधी पोचला होता. कारखान्याचा दरवाजा उघडला, हवेत ओल्या मातीची वास पसरली आणि धुळीवर पावसाचे थेंब चमकले.

तो आपल्या सवयीप्रमाणे कामाला बसायला जातो, मशीन जवळ थांबतो, परंतु पावलाखाली काहीतरी वेगळं जाणवलं. त्याने खाली पाहिलं त्याच्या जागी एक पांढरा, स्वच्छ कागद होता. अक्षरांनी लिहिलं होतं: “आजही मी तुझ्या आधी पोचलो.”

अभिषेक थोडा थरथरला. त्याला खात्री होती तो या कारखान्यात सगळ्यात आधी आला होता. इतर सहकारी अजून कुठेही दिसत नव्हते, कोणी येण्याआधी हे कागद ठेवू शकत नाही. कारखाना रिकामा होता, आणि हवेतील गंध आणि मशीनांच्या शांतीत फक्त तोच होता.

कागदाची नितळता, अक्षरांची परिपूर्णता, आणि वाक्यातील हलकी भितीदायक गती सगळं त्याला विचित्र वाटू लागलं. “कोणी? कुठून?” अभिषेकने स्वतःशी कुजबुजलं, पण उत्तर कुठेही नव्हतं. तो कागद तिथे, फक्त त्याच्या जागी, शांतपणे त्याच्यासमोर उभा होता, जणू एखादी अदृश्य सत्ता त्याचा इथून पहिला ठसा सोडत होती.

अभिषेकने हळूच कागद उचलला, त्याची बोट त्या अक्षरांवरून हळूवार फिरवत, तो वाचत होता. वाक्य वाचताच त्याच्या हृदयात एक विचित्र थरथराट उठला जणू ते वाक्य फक्त शब्द नव्हे, तर त्याच्यावर एक अदृश्य ताकद टाकत आहे. आजपासून, त्याचे रोजचे साधे काम, एकाकीपणा, आणि कारखान्यातला शांत प्रवास, त्यापूर्वीपेक्षा वेगळा होणार होता.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी, पावसाच्या हलक्या सरासह दिवस उजाडला अभिषेक आपलं दैनंदिन सगळं काम आटपून कारखान्यासाठी तयार झाला., अभिषेकने जसे आपल्या घराचा दरवाजा उघडला, त्याचं हृदय अचानक थरथरलं. पायाखाली तीच गोष्ट एक पांढरा, स्वच्छ कागद. अक्षरे तितकीच नितळ, कडं तितकीच परिपूर्ण, आणि वरच्यावर जणू आजपर्यंत कुणीही या कागदाला स्पर्श केलेला नाही. धुळीचा एकही ठिपका नाही, पावसाचे थेंब अजिबात नाहीत. कागद जणू हवेतून, किंवा कुणीतरी जणू अदृश्यपणे ठेवला असावा, इतका शुद्ध होता.

अभिषेकने थांबून कागद हातात घेतला, त्याचं हृदय धडधडत होतं. “कोणी ठेवलं?” त्याने आजूबाजूला पाहिलं घर शांत, कोणी दिसत नव्हतं. शेजारीची झोपडी रिकामी, रस्त्यावरील पावसाचा आवाज आणि पानांवरील थेंबांशिवाय कुणाचंही अस्तित्व नव्हतं. अभिषेकने आपल्या कानांनी ऐकले फक्त स्वतःच्या श्वासाचा आवाज.

त्याने कागद पटकन टेबलावर ठेवला आणि घरातून बाहेर पडलो. मनात विचित्र थकवा, भीती आणि अस्वस्थता होती. आजसुद्धा कुणी नाही, पण कागद अजूनही तिथे जणू तो त्याचा प्रतिक्षारत होणारा एक संदेश आहे, जो त्याला रोज भेटायला येतो.

कामाला जाताना त्याचा पावलांचा रूटीन मागे सरकत होता, पण मन सतत त्या कागदाच्या विचारात अडकलेलं होतं. फॅक्टरीत पोहोचल्यावरही त्याला कामावर लक्ष केंद्रित करता येत नव्हतं. मशीनांच्या आवाजातही त्याचं मन गोंधळलेलं, शरीर थकलेलं वाटत होतं. सहकारी त्याच्याकडे बघत होते, पण त्याचं मन थोडं हलकं होत नव्हतं सततची गोंधळ आणि थकवा त्याला खाली खेचत होता.

अभिषेक जाणवत होता दररोज, हे रोजचं कागद, त्याच्यावर पडणारी अदृश्य सावली, आणि स्वतःला पडलेली भीती हळूहळू त्याच्या शरीरावर आणि मनावर जडपणा आणू लागली होती. आज तो आधीपेक्षा अधिक थकलेला होता, आणि मनात एक विचित्र भितीदायक भावना वाढत होती जणू काही, कोणी, किंवा काहीतरी त्याच्यावर नजर ठेवत आहे, त्याच्या प्रत्येक दिवसावर प्रभुत्व गाजवत आहे.

ते दिवस जवळजवळ एक महिन्याचे झाले होते. दररोज तोच कागद, दररोज तोच वाक्य “आजही मी तुझ्याआधी पोचलो.” दिवसेंदिवस अभिषेकची उर्जा, उत्साह आणि मनाची हलकीपण सगळं हळूहळू हरवून जात होते. त्याला आता कामाला जाणं, मशीनच्या आवाजात वेळ घालवणं, आणि पावसाच्या ओल्या रस्त्यांवर चालणं सगळं जड आणि अशक्त वाटत होतं. शरीर थकलेलं, मन गडबडलेलं, आणि आतल्या भीतीने तो दिवसेंदिवस अधिक एकटा होऊन जात होता.

त्या दिवशी, थोड्या कमकुवतीमुळे आणि अस्वस्थतेमुळे, त्याने फॅक्टरीतून अर्धा दिवस सुट्टी घेतली.  हलकी पावसाची सर सुरू होती. अभिषेक घराकडे जात असताना, थोड्या थेंबांपासून थोडीशी सुरक्षित जागा शोधण्याचा विचार करून, गावातल्या एका लहान  खेळण्याच्या दुकानाजवळ थांबला जिथे एक मोठा आरसा होता.

तो हलक्या पावलांनी थांबला. थेंब पाण्यावरून त्याच्या पायांवर पडत होते, आणि थोडी विश्रांती घेण्यासाठी तो शांतपणे थांबला. त्याच्या डोळ्यांपुढे आरशात त्याचं प्रतिबिंब दिसलं सगळं परिचित, सगळं त्याच्यासारखं, पण काहीतरी वेगळं. हळूहळू त्याने मागे पाहिलं… आणि थरार चाळला.

त्याच्या मागे उभा होता तोच अभिषेकसारखा माणूस. उंची, शरीरबांधा, चेहऱ्याचा आकार, स्मितरेषा सगळं तसंच, पण त्याच्यापेक्षा काहीतरी अधिक आत्मविश्वासाने, जिवंतपणे आणि सुरक्षितपणे भरलेलं. त्याची नजर थेट अभिषेकवर होती, आणि त्याचं हसू हलके पण खोलवर थरथरवणारं अभिषेकच्या हृदयावर पडत होतं.

अभिषेकचा हात थरथरला, पावसाचे थेंब त्याच्या डोक्यावर पडत राहिले, पण त्याने जरा पुढे पाऊल टाकलं आणि आरशात पाहिलं. डुप्लिकेट आणि त्याचं प्रतिबिंब दोघं जणू समांतर जगात उभं होते. मनात भीती आणि विस्मय एकत्र मिसळले, शरीर थकून जातं आणि काळोख हळूहळू त्याच्या मनावर दबाव आणत होतं.

अभिषेकचा श्वास अडकला, हृदय जोरात धडधडू लागलं. पावसाच्या हलक्या थेंबांत, आरशाजवळ उभा असलेला त्याचा प्रतिरूप हळूहळू पाऊल टाकत त्याच्याकडे आला. प्रत्येक पावलावर ओल्या मातीचा आवाज थोडासा होऊन गेला, पण तो आवाज जणू अभिषेकच्या कानांमध्ये दगडासारखा ठेपला. डुप्लिकेटचे पाऊल जड आणि निश्चयित होते, आत्मविश्वासाने भरलेले, जणू तो फक्त त्याच्यासाठीच चालत होता, जगभरातील प्रत्येक शक्तीला नाकारत.

त्याच्या डोळ्यांमध्ये एक विचित्र चमक होती शांत, पण भयानक. अभिषेकने पाहिलं की त्या डोळ्यांत फक्त त्याची, त्याच्याच अस्तित्वाची, गुप्त, गहिरा ओळख होती. जणू हे डुप्लिकेट फक्त त्याच्याशी बोलत नाही, तर त्याच्या मनाच्या आत उतरून त्याच्या प्रत्येक कमकुवतीची माहिती घेत आहे.

“मी…,” डुप्लिकेटने सुरुवात केली, आवाज मंद आणि ठाम, पण प्रत्येक शब्दात जणू एक अदृश्य ताकद गुंफलेली होती. त्याने हळूहळू अभिषेककडे पाऊल टाकत, थांबणं टाळत, प्रत्येक शब्दात त्याच्यावर नियंत्रण प्रस्थापित केले. त्याचा चेहरा हळूहळू हसत गेला, पण हसू सौम्य नव्हतं हे हसू अभिषेकच्या आतल्या भीतीवर थेट प्रहार करत होतं.

अभिषेक मागे सरकला, हात थरथरले, पाय पायाखाल गळायला लागले. त्याचं डोळं डुप्लिकेटच्या डोळ्यांत थांबलंसिनेमातील एक क्षण जसा वेळ थांबतो, तसाच. डुप्लिकेट ठाम, स्थिर उभा, आणि इतका आत्मविश्वासाने भरलेला की अभिषेकला स्वतःवर विश्वास ठेवणे अवघड वाटू लागलं.

“मी तो आहे… जो तू कधी होऊ शकला नाहीस,” डुप्लिकेटने हळूहळू आणि स्पष्टपणे, पण सौम्यपणे म्हणालं. शब्द फक्त बोलले गेले नाहीत, ते अभिषेकच्या हृदयावर जणू थेट पाणी सोडल्यासारखे प्रभाव पाडत होते तिच्छा, वाईट, आणि परिपूर्णतेची ताकद एकत्र मिसळून.

अभिषेक थरथरत उभा राहिला. त्याला जाणवलं की तो फक्त बघत नाही, तर हळूहळू त्याच्या स्वतःच्या अस्तित्वाशी सामना करत आहे. पावसाच्या हलक्या सरासह, हिरव्या मातीचा वास, आरशातील प्रतिरूप सगळं अचानक जणू एका भयंकर वास्तवात रूपांतरित झालं.

अभिषेकची झोपडीतल्या सुरक्षित जागा, रोजच्या कामातला सहवास, आणि स्वतःच्या व्यक्तिमत्वाचा आधारसगळं काही त्याच्या डुप्लिकेटच्या आत्मविश्वासाच्या, स्पष्ट दृष्टिकोनाच्या आणि परिपूर्णतेच्या गडबडीने हलायला लागलं. तो जणू स्वतःच्या आयुष्याच्या छायेत हरवत चालला होता.

त्या दिवसापासून अभिषेकचा संसार हळूहळू बदलत गेला. लोक त्याला विसरत होते, पण डुप्लिकेट सगळीकडे होता गावाच्या रस्त्यांवर, दुकानात, फॅक्टरीत, अगदी शाळेच्या अंगणातही. पण कोणीही खऱ्या अभिषेकला आता ओळखत नव्हतं. त्याच्यावर जणू जादू करून प्रत्येकाची नजर बदलली होती.

एक दुपारी, अभिषेक शांतपणे रस्त्यावरून चालत होता, लोकांकडे दूर उभा राहून पाहत होता. लोक त्याच्याकडे बघत नव्हते, पण जेव्हा डुप्लिकेट गावभर फिरत असे, प्रत्येकजण आनंदाने आणि उत्साहाने त्याच्याशी संवाद साधत असे. त्याला समजत नव्हतं लोकांचा बदललेला वागणूक, त्यांचा आनंद, त्यांचा आत्मविश्वास सगळं डुप्लिकेटमुळे कमी होत होतं, आणि तो हळूहळू विस्मरणाच्या गर्तेत ढकलला जात होता.

त्या रात्री, थकलेल्या मनाने, अभिषेकने जुन्या मित्राशी फोन केला. आज चौकात… तू भेटलं होतं ना?” मित्रही गोंधळला होता. “अरे, आज तूच होतोस ना? पण… वेगळे कपडे घातलेले होतेस, नाही का?” अभिषेक हळूहळू समजत होता की लोकांच्या आठवणी आता बदलल्या आहेत. प्रत्येकजण डुप्लिकेटला “खरा अभिषेक” मानत होता, आणि त्याचा स्वतःचा अस्तित्व हळूहळू गाळण्यात येत होता.

अभिषेकच्या हृदयावर भार पडत होता. त्याला जाणवत होतं की तो हळूहळू जगातून विस्मरणात जातोय. त्याचं घर, फॅक्टरी, गावातील प्रत्येक जण सगळं काही आता डुप्लिकेटने व्यापलं आहे. पण त्याला उत्तर हवं होतं. कोण आहे हा डुप्लिकेट? का लोक त्याला अधिक मान देत आहेत?

एक रात्री, पूर्ण थकवा आणि भीती घेऊन, अभिषेक त्या जुन्या, बंद पडलेल्या फॅक्टरीकडे गेला. पावसाचे हलके थेंब अजूनही ओलेपणाने रस्त्यांवर झळत होते, आणि त्याच्या पावलांचा आवाज धुळीतून echo होत होता. हळूहळू कारखान्याच्या आत गेला, धुळीने भरलेली मशीन, तुटलेली खिडक्या, भेसूर शांतता सगळं एकाच वेळेस त्याच्या मनावर दडपण आणत होतं.

त्याच क्षणी, तो पाहिला डुप्लिकेट तिथे उभा होता, एका तुटलेल्या आरशासमोर. आरशात फक्त अभिषेक दिसत होता, पण डुप्लिकेट थोडा पुढे उभा, शांत, स्थिर, आणि आत्मविश्वासाने परिपूर्ण. अभिषेक थरथरत विचारलं, “तू कोण?”

डुप्लिकेटने हळूहळू पावलागण करत त्याच्याकडे वळून उत्तर दिलं. आवाज शांत, पण ठाम, आणि प्रत्येक शब्दात काहीतरी विचित्र, भयक शक्ती गुंफलेली होती जणू शब्दच मनात उतरून थेट रक्तात मिसळत होते.

“मी तुझ्या नसलेल्या इच्छा आहे. तू ज्याला लपवतोस, त्याचं रूप. लोकांना हवाय ‘परफेक्ट तू’, आणि मी तो आहे.”

अभिषेकच्या हृदयावर थरथराट उठला. तो हळूहळू जाणवत होता सगळं काही आता त्याच्या नियंत्रणाबाहेर जात होतं. डुप्लिकेट फक्त त्याच्यासारखा नाही, तर त्याच्यापेक्षा पूर्ण, आत्मविश्वासी आणि लोकांच्या मनात पहिल्या ठिकाणी असलेला होता. अभिषेकचा आवाज गळला, पावलाही थरथरू लागले.

त्या क्षणी, कारखान्यातील सावल्या हलक्या पावसाच्या थेंबांसारख्या, हळूहळू त्याच्या मनावर घेरायला लागल्या जणू त्याचं स्वतःचं अस्तित्व हळूहळू धुसर होत आहे.

अभिषेक पुढे झेपावला, हळूहळू पावले टाकत, पण त्याच्याच हातातून एक अजीब ठामपणा आला. डुप्लिकेटच्या हातातून त्याचा हात आत शिरला जणू त्याचा हात मांसाचा नव्हे, तर आठवणींचा, स्मृतींचा बनलेला आहे. थरथराट, भीती, आणि विस्मय एकत्र मिसळले. अभिषेक कुजबुजला, “तू… खराच नाहीस…”

डुप्लिकेट हसला, पण त्याचे हसू सौम्य नव्हते. तो हळू अभिषेकच्या कानाजवळ आला आणि आवाजात एक विचित्र शांतता भरून म्हणाला, “नाही… खरा मीच आहे. तू फक्त उशिरा पोचलेली सावली आहेस,” त्याने हळूच पुटपुटत सांगितलं,  त्याच्या शब्दांत एक विचित्र थरार मिसळला.  शब्द जणू फक्त कानात नव्हे, तर हृदयात खोलवर शिरत होते, प्रत्येक पेशीत भय निर्माण करत.

त्या क्षणी, अभिषेकला जाणवलं की त्याचं शरीर, त्याची मूक आणि हळूहळू धूसर होत चाललेली शरीररेषा, आणि आवाज सगळं हळूहळू पारदर्शक होत चाललंय. तो आधी जसा होता, तो अस्तित्व जसा घट्ट धरून होता, तो आता फक्त आठवणींच्या सावलीत बदलत होता. कारखान्यातील धूळ, तुटलेले आरशाचे तुकडे, आणि सावल्या सगळं त्याच्यावर ओढत होतं, त्याला पूर्णपणे विस्मरणाच्या गर्तेत ढकलत.

दुसऱ्या दिवशी, कारखान्यातल्या प्रत्येक टेबलावर एक पांढरा कागद पडला होता. अक्षरे नितळ, सुवाच्य, परिपूर्ण पण वाक्य नवीन:

“आजपासून फक्त मीच आहे.”

लोकांनी कागद वाचला, खांदे हलवले आणि आपलं रोजचं आयुष्य सुरू ठेवले. हसत, बोलत, काम करत… पण त्याच्या डोळ्यांसमोर काहीतरी बदलत होते. काहीतरी विचित्र, जणू सगळे व्यक्ती सध्या अस्तित्वात असलेल्या व्यक्ती नसून, फक्त डुप्लिकेट...........